Przyczyny nieporozumień międzyludzkich, błędy komunikacji.

” Niezrozumienie rodzi nietolerancję, nietolerancja rodzi gniew, nienawiść, strach – negatywne emocje. Emocje są przyczyną konfliktów, kultura zbudowana jest z emocji, te zaś są tylko pewną formą energii, która przejawia się w języku. Żyjemy w świecie, w którym wszyscy ludzie nie rozumieją się nawzajem i jest to problem tak samo komunikacji międzykulturowej, jak i kulturowo zakorzenionych emocji ”( Conradino Beb).

W słowniku języka polskiego termin nieporozumienia brzmi: „pomyłka, spór , zwada, konflikt wynikający z niezrozumienia słów, sytuacji”. Rozmowa będąca najbardziej podstawową formą komunikacji międzyludzkiej wydaje się być czynnością jak najbardziej oczywistą. Wynikające na jej tle nieporozumienia najczęściej tłumaczymy różnicą zdań, charakterów itp.. W rzeczywistości rzadko kto z nas zdaje sobie sprawę, że ta pospolita i codzienna czynność jest tematem bardzo złożonym, na tle którego mogą wyniknąć nieporozumienia będące przyczyna przeróżnych bledów w komunikacji zarówno werbalnej jak i pozawerbalnej. Aby móc choć częściowo przybliżyć to zjawisko należy poszerzyć poszukiwanie przyczyn w dziedzinach: komunikacji i psychologii.

Dosłownie tłumacząc, komunikacja polega na wymianie informacji między jej uczestnikami. Jest to proces przekazu danych gdzie nośnikami mogą być słowa, gesty czy też sygnały. Podstawą udanej komunikacji jest tutaj przede wszystkim zrozumiałość przekazu dla odbiorcy i nadawcy. Błędy najczęściej wynikają w następujących obszarach:

Komunikacja interpersonalna, nieporozumienia pojawiające się w tym obszarze najczęściej spowodowane są: niezrozumieniem przekazywanych informacji dla jednej lub obu stron np.: spotkanie obcokrajowców o słabej znajomości języka. Przekazem nie spotykającym się z odbiorem, słuchacz nie skupia się na wypowiedzi, przeżywa lub myśli o czymkolwiek innym. Kolejna możliwość to błędny odczyt wywołany zakłóceniami w odbiorze, informacja może być nie kompletna np.: próba przekazania informacji podczas biegu osobie siedzącej w pociągu czy autobusie, rozmowa telefoniczna w zatłoczonej poczekalni.

Komunikacja międzykulturowa to inaczej oddziaływania występujące pomiędzy różnymi kulturami. Ze względu na występujące różnice zakres nieporozumień może przejawiać się w obszarze werbalnym lub błędnie odczytywanym zachowaniu np.: gościnność przy stole w Chinach wskazane jest oddawanie gazów podczas posiłku jako wyraz podziwu dla kulinariów w wielu innych państwach kojarzy się to z brakiem kultury osobistej lub odmienna religijność i związane z nią rytuały: dzień zadumy i modlitwy podczas Wszystkich Świętych a zabawa i zbieranie łakoci w Halloween.

Komunikacja społeczna polega na przekazywaniu informacji pomiędzy jednostkami, grupami czy organizacjami społecznymi, które mają na celu kształtowanie wiedzy, postaw i zachowań zgodnych z wartościami i interesami danej społeczności. Nieporozumienia w tym obszarze  mogą  powstać gdy wartości wyznawane przez szerszą społeczność kłócą się z poglądami jednostkowymi: zbieżne poglądy mniejszości społecznych, uprzedzenia lub dystans środowiskowy, klasowy.

 Komunikacja symboliczna jest powiązana z interakcjami społecznymi. Przedmiotem jej zainteresowań jest człowiek potrafiący tworzyć i wykorzystywać symbole. Za pomocą symboli – znaków umownych możliwy jest przekaz informacji. Nieporozumienie może wywołać  zachowanie symboliczne w postaci ruchów ciała nieznanej dla jednej ze stron lub błędne odczytanie zamiarów np.: człowiek skradający się w dziwnej pozycji może zostać odebrany przez nas jako zagrożenie gdy jednak podejdzie okazuje się, że był skrępowany koniecznością zapytania o drogę.

 Komunikacja werbalna, posługiwanie się językiem naturalnym czyli mową to inaczej komunikacja werbalna. Aby zaistniało porozumienie na tym poziomie musi wystąpić mówiący i słuchający. Na nieporozumienia mogą wpłynąć: zawartość treści: lekarz który medycznym językiem tłumaczy pacjentowi jego stan zdrowia. Akcent i intonacja wypowiadanych słów. Niezrozumienie informacji: rozmowa babci z wnukiem mówiącym młodzieżowym slangiem. Odbiór informacji przez niewłaściwą osobę: dziecko które podsłuchujące rozmowę dorosłych interpretujące ją całkowicie inaczej. Kolejny i prawdopodobnie najczęściej pojawiający się problem to niewłaściwe słuchanie, czyli :słuchamy wybiórczo, oceniamy lub porównujemy siebie z rozmówcą, udajemy zainteresowanie rozmyślając nad czymś innym.

Komunikacja niewerbalna to mowa ciała, informuje o stanach emocjonalnych, temperamencie najczęściej nadawana jest nieświadomie choć istnieje grupa świadomie nadawanych gestów jak język migowy. Nadmierna, gwałtowna gestykulacja sprawia, iż osoba zostaje automatycznie odebrana jako nerwowa lub agresywna i odwrotnie brak gestykulacji przekonuje nas o cechach takich jak flegmatyzm lub powściągliwość, częste przekazywanie cech wyglądu w postaci znaków gestykulacyjnych prowadzących do przejaskrawienia: ” taka duża , mała” itp. …

Psychologia natomiast przyczynę nieporozumień międzyludzkich  rozpatruje w aspekcie osobowościowym. Brak umiejętności prowadzenia konwersacji może wpłynąć na stan psychiczny jednostki, prowadzić do nieporozumień, konfliktów , izolacji czy agresji w ostateczności następuje wycofanie się z kontaktów społecznych. W psychologii komunikacja jest postrzegana jako jeden z najbardziej złożonych procesów w jakich bezpośrednio uczestniczymy a jej powodzenie zależy miedzy innymi od: osobowości rozmówców, choleryk lub osobowość absolutna często narzuca swój komunikat, wygłasza go używając stwierdzeń – „Ty jesteś..”, Zawsze byłeś..”, dodatkowo znacznie intonując wypowiedz. Odbiorca ma prawo poczuć się zmieszany, poddawany ocenie czy krytyce, wycofać się lub zareagować agresją w postaci podobnego komunikatu. Na nieporozumienia może mieć również wpływ poziom posiadanej wiedzy, rozmowa ze specem w danej dziedzinie może wywołać poczucie braku wiedzy, frustrację czy zmieszanie, szczególnie jeśli rozmówca oczekuje znajomości danego tematu. W efekcie odbiorca zaczyna nerwowo potakiwać i poszukiwać możliwości zakończenia dalszego przekazu. W prawidłowej komunikacji ważną rolę odgrywają również wcześniejszych doświadczeń, przykre: wyśmianie lub poczucie niezrozumienia np.: u dzieci podczas pierwszych kontaktów z rówieśnikami mogą zniechęcić do podejmowania kolejnych prób.  Pod uwagę należy także wziąć aktualne okoliczności: pośpiech brak czasu sprawia, że staramy się jak najszybciej odebrać informacje nie skupiając się na nich, rozmarzenie czy aktualny problem sprawia, że myślimy o czymś innym wysłuchując jedynie poszczególnych fragmentów. W podobny sposób działa podenerwowanie , które sprawia, że sama mimika twarzy wywołuje negatywne odczucia u innych. Samopoczucie fizyczne i psychiczne również wpływa na nasze zdolności porozumiewania się, przeżyta tragedia, zmęczenie silny ból sprawiają, że nasze zachowanie odstręcza innych, jesteśmy marudni często oschli, zdawkowi w odpowiedziach, dodatkowe grymasy twarzy podkreślają nasze niezadowolenie. Należy również pamiętać, że sposób postrzegania świata potrafi zdeterminować rozmowę. Każdy z  nas posiada zespół przemyśleń oraz zbiór wartości, które kształtują naszą osobowość, niezrozumienie lub odmiennie wygłaszane treści często wyzwalają niesnaski. 

Przyczyną nieporozumień międzyludzkich może stać się również sytuacja: dwukrotnie posolone ziemniaki, dwuznaczne zachowania życiowego partnera, źle zrobione cotygodniowe zakupy itd. …  Za sytuacją stoją jednak ludzie i nieporozumienie rodzi tu najczęściej całkowity brak komunikacji. Sytuacja nie zostaje wyjaśniona a porozumienie zastępują domysły wyolbrzymione poprzez emocje.

                                                                                                                                                     Agata Jankowiak